Vài dòng suy nghĩ bất chợt như những cơn mưa rào tạt ngang Sài Gòn những ngày đầu tháng 10. Và, chỉ vậy.

Chắc không đến mức phải trích dẫn từ điển để bạn và Py có cùng cách hiểu về nghỉ ngơi. Chỉ là có thể cường độ và cách thức triển khai của mỗi người sẽ mỗi khác, khác đến nỗi ở một khía cạnh nhất định Py vừa thấy mình nghỉ ngơi quá nhiều nhưng cũng đồng thời chưa đủ nghỉ ngơi.

Nghỉ (dẫn đến) mệt

Quan niệm phổ biến là: nghỉ tức bằng nghĩa với việc không làm gì. Py cố tình đặt lại câu hỏi này, không phải để phủ nhận giá trị của những buổi nằm dài, mà vì “không làm gì” hiếm khi thật sự là không làm gì. Ba tiếng lướt điện thoại trên giường, về mặt thời khóa biểu, là ba tiếng nghỉ. Nhưng trong ba tiếng đó, não vẫn tiếp nhận hàng trăm mẩu thông tin, so sánh mình với người khác, và thỉnh thoảng còn lướt ngang qua tin nhắn công việc. Cơ thể nằm yên nhưng rõ ràng các khối neuron thì không, nên nghỉ xong, vẫn mệt.

Bác sĩ nội khoa Saundra Dalton-Smith từng trả lời câu hỏi tương tự qua TEDxAtlanta¹, cụ thể: vì sao nhiều người ngủ đủ giấc mà vẫn mệt triền miên? Theo bà, người ta đã đánh đồng ngủ với nghỉ, trong khi ngủ chỉ là một trong bảy loại nghỉ ngơi: thể chất, tinh thần, cảm xúc, xã hội, giác quan, sáng tạo và tâm linh. Nhiều người tưởng mình đã được nghỉ vì đã ngủ, nhưng thật ra vẫn đang thiếu những kiểu nghỉ khác.

Py không chắc bảy là con số đúng, và khung này cũng thiên về kinh nghiệm lâm sàng hơn là một kết luận khoa học chặt chẽ. Nhưng nó giúp Py gọi tên được một điều trước giờ chỉ cảm thấy mơ hồ: ngủ đủ tám tiếng chỉ trả nợ cho một kiểu mệt.

Thật ra, những ngày làm PO mệt nhất của Py hiếm khi là mệt về thể chất. Đó là những ngày họp liên tục từ sáng đến chiều, mỗi cuộc họp một contexts, đầu óc như trình duyệt mở 20+ tabs cùng lúc. Hoặc những ngày phải gật gù trong một cuộc thảo luận mà mình không đồng ý, chỉ để tránh những cuộc bàn luận có thể kéo dài timeline của projects, đó là mệt về cảm xúc. Mấy kiểu mệt này, nằm dài cả cuối tuần cũng không hết.

Rõ ràng, nguyên nhân thì nhiều, và Py từng chỉ có đúng một giải pháp cho mọi vấn đề: ngủ thêm.

Nghỉ (cần) ngơi

Lập luận của ông xoay quanh bốn ý chính: công việc và nghỉ ngơi luôn là hai mảnh ghép song hành, nghỉ ngơi là một trạng thái chủ động chứ không phải bị động, nghỉ ngơi đòi hỏi một kỹ năng, và chính sự nghỉ ngơi có chủ đích mới nuôi dưỡng được ngọn lửa sáng tạo lâu dài.

Một ví dụ đáng chú ý trong sách là nhịp sinh hoạt của Charles Darwin. Ông bắt đầu công việc lúc 8 giờ sáng, và đến trưa thì xem như đã hoàn thành xong một ngày làm việc hiệu quả. Buổi chiều là khoảng thời gian thảnh thơi đi dạo, ăn trưa, viết thư, ngủ trưa, rồi lại tiếp tục đi dạo trước khi quay trở lại bàn làm việc thêm chừng một tiếng. Tính ra, phần việc “nặng đô” mỗi ngày của ông chỉ vỏn vẹn vài tiếng ngắn ngủi. Pang cũng chỉ ra một điểm chung lý thú ở nhiều nhà văn, nhà khoa học nổi tiếng khác: họ thực ra chỉ dành vài tiếng mỗi ngày cho phần việc cốt lõi nhất của mình.

Nói vậy chứ Py thấy hình mẫu này có phần hơi lý tưởng. Không phải ai cũng được tự quyết định khung giờ làm việc linh hoạt như Darwin. Phần lớn chúng ta đều thuộc về một tổ chức, vướng lịch họp chi chít và ngập ngụa deadline, chẳng thể nào hứng lên là bỏ ngang buổi chiều để ra ngoài đi dạo.

Nhưng điều Py đọng lại từ tư tưởng của Pang không nằm ở hình mẫu xa vời ấy, mà ở một góc nhìn khác: ngay cả khi mình dừng tay nghỉ ngơi, não bộ vẫn âm thầm xoay xở với những bài toán còn dang dở: thử nghiệm, loại bỏ, rồi dò dẫm tìm kiếm những lối đi mới. Nó chỉ đang chạy một tiến trình khác mà thôi.

Nếu mượn ngôn ngữ product để ví von, thì nghỉ ngơi giống như một background job (tiến trình chạy ngầm). Màn hình giao diện có thể đang trống trải, nhưng hệ thống lõi vẫn đang âm thầm xử lý dữ liệu. Có lẽ vì vậy mà không ít lần, lời giải cho một nút thắt khó nhằn lại bất chợt hiện ra lúc mình đang thong thả đi bộ hay đang đứng dưới vòi hoa sen, chứ không phải lúc ngồi trân trân nhìn vào màn hình backlog.

Nghỉ ngơi bền vững

Trong agile, có một khái niệm ít được nhắc tới: team nên duy trì được một nhịp làm việc đều đặn, không giới hạn thời gian. Người ta gọi đó là sustainable pace (nhịp độ bền vững).

Làm PO, Py từng chứng kiến không ít team chạy nước rút liên tục: sprint này gấp, sprint sau gấp hơn – hoặc thậm chí sprint từ 3 tuần nay đôi khi chỉ còn 3 ngày. Giai đoạn đầu nhìn số lượng tính năng release rất đẹp, số về, bản cập nhật mới liên tục, nhưng rồi bug tăng dần, estimate lệch dần -chủ yếu vì tech debt, và một ngày cả team lặng lẽ chậm lại mà không ai nói ra vì sao.

Thật ra cùng lập luận đó, cơ thể cũng có tech debt. Mỗi lần mình bỏ qua nghỉ ngơi để kịp một deadline, mình đang vay từ tương lai. Khoản vay nhỏ thì không sao. Nhưng vay liên tục mà không trả, đến một lúc lãi sẽ lớn hơn cả gốc. Và cũng như khi plan sprint, Py học được rằng không nên lấp đầy 100% capacity. Một team khỏe luôn chừa buffer cho những việc phát sinh. Một tuần khỏe, theo Py, cũng cần những khoảng trống không ai được đặt lịch vào, kể cả chính mình.

Nghỉ ngơi (thôi)

Thường thì ở đoạn cuối các bài blog, Py thường viết lại một vài cách Py đã làm và thấy hiệu quả với chính mình. Và đây có thể là bài đầu tiên khuyết đi phần nội dung này, mà sẽ được thay thế bằng vài dòng tản mạn về trải nghiệm gần đây của Py.

Với những người học lái xe ô tô số sàn sẽ biết giá trị của những cột đèn đỏ nhiều giây, khi chân côn (chân trái) tranh thủ được từng khoảng khắc nghỉ ngơi quý giá, nhất là khi đi đường phố, nơi có hàng tá biến số diễn ra real-time trước mắt. Và rõ ràng, chân côn không được mỏi, trước khi về đến nhà an toàn.

Cơ thể nói chung và tâm trí mình cũng vậy, đều cần khoảng nghỉ cho chặng hành trình dài…

Về cuốn Rest, Py dựa vào một bài tóm tắt thay vì đọc lại toàn bộ cuốn sách, nên nếu có chỗ nào chưa sát ý tác giả, mong bạn góp ý thêm.

¹ Saundra Dalton-Smith (2019), The real reason why we are tired and what to do about it — TEDxAtlanta

² Henry Stewart (2023), 4 Key Insights From “Rest” by Alex Soojung-Kim Pang — bài tóm tắt cuốn Rest: Why You Get More Done When You Work Less (Alex Soojung-Kim Pang, 2016)

Cám ơn bạn đã nán lại cho đến những dòng cuối cùng này.

Chúc bạn nhiều may mắn và bình an.

Anpy