“Tiền” là series Py ghi lại những điều hay ho mình ngẫm được về chi tiêu và quản lý tiền bạc. Thật ra, trong đó có khá nhiều tư duy product mà Py bê nguyên qua áp dụng cho tài chính cá nhân. Cũng có thể nói, nhờ hành trình làm nghề, Py dần học được cách nhìn về tiền và từ đó xây dựng một mối quan hệ lành mạnh hơn với loại công cụ quyền năng này.

Cách mình nghĩ về tiền quan trọng hơn mình có bao nhiêu tiền

Định nghĩa hay nguồn gốc của tiền thì chắc không cần bàn cãi thêm. Dù theo bản vị nào, tiền suy cho cùng vẫn là một vật ngang giá để trao đổi giá trị. Có nhiều tiền hơn đồng nghĩa với việc đổi được nhiều giá trị hơn — ít nhất là trên lý thuyết. Nhưng để có “nhiều” tiền, đôi khi cần một khoảng thời gian rất dài. Dài đến mức, trên hành trình đó, người ta quên mất câu hỏi ban đầu: mình thật sự muốn đổi tiền lấy điều gì trong cuộc sống này.

Khi câu hỏi ấy bị bỏ quên, tiền bắt đầu trượt khỏi vai trò ban đầu của nó. Từ một công cụ để phục vụ đời sống, tiền dần trở thành mục đích. Và khi đó, “nhiều tiền” cũng vô tình được thừa nhận như một thước đo thành công — rõ ràng, dễ so sánh, và ít cần giải thích. Py cố tình đặt lập luận này theo sắc thái hơi tiêu cực, không phải để phủ nhận giá trị của tiền, mà để phản ánh một thực tế quen thuộc với những người lao động ở các quốc gia đang phát triển: tiền thường được xem là đích đến.

Nhưng trên thực tế, Py quan sát thấy một cách nghĩ khác — và lành mạnh hơn — đang được chia sẻ khá rộng rãi: don’t work for the salary, work for the life the salary pays for. Khi nhìn theo hướng này, mối quan hệ giữa mình và tiền bắt đầu đổi chiều. Tiền quay trở lại đúng vị trí của nó: không phải thứ để theo đuổi bằng mọi giá, mà là công cụ giúp mình xây dựng một cuộc sống phù hợp với giá trị mình chọn.

Theo cách diễn đạt của Morgan Housel trong Tâm lý học về tiền¹, giá trị của công cụ này không nằm ở số lượng, mà ở những gì nó cho phép mình làm được. Tiền có thể mua quyền lựa chọn — để mình không bị kẹt trong những quyết định bất đắc dĩ. Nó có thể mang lại quyền kiểm soát thời gian, để mình chủ động hơn với nhịp sống và công việc. Và quan trọng không kém, tiền tạo ra một khoảng an toàn đủ rộng để mình không phải ra quyết định trong hoảng loạn hay sợ hãi. Theo Housel, lợi tức lớn nhất của tiền không nằm ở mức sống cao hơn, mà ở khả năng sống đúng với giá trị mình chọn — mà không bị thúc ép bởi nỗi sợ thiếu.

Nên nói chung, vòng đi vòng lại, điều mình cần làm không phải là chạy theo một con số, mà là hỏi bản thân thật rõ: mình muốn “gì”. Rồi từ đó, dựa vào kiến thức, kinh nghiệm và hoàn cảnh của chính mình để ước tính xem cần bao nhiêu tiền — và sẵn sàng đánh đổi những khía cạnh nào khác để đi tới cuộc sống đó. Ở đâu đó, Py thấy cách nghĩ này rất giống với mindset ownership mà một PO cần có: mục tiêu quyết định công cụ, chứ không phải chiều ngược lại.

“Điểm bùng phát”

Thật ra trước đây Py không nghĩ được như vậy, nhất là trong giai đoạn 18–22 tuổi. Khi đó, kiếm tiền gần như là mục tiêu tối thượng. Cho đến một tuần cuối tháng của năm 2018, khi trong ví còn đúng 200K để cover toàn bộ chi phí từ ăn uống đến xăng xe. Rõ ràng, ở thời điểm đó, Py hoàn toàn có thể vay mượn người thân hoặc bạn bè. Nhưng Py đã không làm vậy. Không phải vì tự ái, mà vì mình sợ một cảm giác khác: sống dựa vào tương lai. Sợ tuần này “tạm ứng” của tuần sau, tháng này “mượn” của tháng sau. Sợ mình bị mắc kẹt trong một vòng lặp quen thuộc — chạy hoài mà không bao giờ là đủ.

Chính hoàn cảnh đó buộc Py phải cân nhắc và lựa chọn liên tục. Nếu nói theo ngôn ngữ của PO bây giờ, thì lúc đó Py đang vô thức áp dụng một “kiểu” giống như MoSCoW² để xác định độ ưu tiên. Cái gì là must-have để mình có thể sống và đi làm bình thường, ví dụ như xăng xe; cái gì là nice-to-have để tiện hơn, chẳng hạn như ăn trưa bên ngoài; và cái gì, nếu không có, thì mình vẫn ổn – ví dụ như bữa ăn vặt với đồng nghiệp. (Tác dụng phụ là Py không thường ăn vặt; hoặc nếu có thì sẽ chọn ăn trái cây – vừa có cái nhâm nhi, vừa tốt cho sức khỏe.)

Trải nghiệm đó dần tạo cho Py một ý niệm rõ ràng hơn về những gì mình thật sự cần. Và “trộm vía”, Py giữ được mindset này cho đến thời điểm hiện tại. Khi đã quen với việc đặt nhu cầu thật lên trước, mối quan hệ giữa Py và tiền cũng trở nên lành mạnh hơn – không phải vì có nhiều hơn, mà vì Py biết linh hoạt để tận dụng tối đa trữ lượng của resource này trong tay.

Nói vậy chứ Py không hề “khổ hạnh”. Py vẫn có những thú vui “tốn kém”, và có lẽ sẽ kể thêm trong những bài “Tiền” khác – khi bàn sâu hơn về chuyện cân bằng con số. Nhưng ở bài này, Py chỉ muốn nhấn mạnh một điều: định vị lại mối quan hệ giữa mình và tiền – bên nào mới thực sự nắm quyền kiểm soát. Với Py, trưởng thành trong tài chính không nằm ở việc kiếm được bao nhiêu, mà ở chỗ mình ngày càng rõ ràng hơn về cuộc sống mình muốn xây dựng, rồi dùng chính sự rõ ràng đó làm cơ sở để cân nhắc mọi quyết định liên quan đến tiền.

Disclaimer: Tính đến tháng 01/2026, Py vẫn đang trả nợ, nói thẳng là chưa giàu theo quan điểm của số đông. Nên cũng vì vậy Py mới tìm hiểu “sâu” và “kỹ” hơn về tài chính nên sẵn Py ghi lại mấy bài học của mình ở đâu – như lưu dấu để xem vài năm sau chính mình sẽ thay đổi như thế nào.

1. Learn Anything. (n.d.). Tóm tắt sách Tâm lý học về tiền (The Psychology of Money). Link.
2. Nguyễn, H. (n.d.). Cách đánh độ ưu tiên cho công việc bằng phương pháp MoSCoW. Viblo. Link.

Cám ơn bạn đã nán lại cho đến những dòng cuối cùng này.

Chúc bạn nhiều may mắn và bình an.

Anpy