Khi vibe coding dần được “bình dân hóa”, việc tạo ra một sản phẩm công nghệ không còn là đặc quyền của các công ty phần mềm hay những người biết code. Ngày càng nhiều cá nhân có thể tự biến một ý tưởng thành sản phẩm, rồi trực tiếp đưa nó ra thị trường. Cũng từ đó, SaaS-pocalypse bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn, như một “trận đại hồng thủy” mà AI và vibe coding sắp tạo ra, đủ sức cuốn đi hàng loạt công ty phần mềm vốn từng đứng giữa ý tưởng và khả năng biến ý tưởng ấy thành sản phẩm.

Từ một câu nói
(Phần này được tổng hợp với sự hỗ trợ của AI)

Cuối năm 2024, Satya Nadella nhận định trên podcast BG2 rằng nhiều ứng dụng dành cho doanh nghiệp về cơ bản chỉ là cơ sở dữ liệu được phủ thêm một lớp quy tắc vận hành. Và trong kỷ nguyên AI agent, thay vì user phải tự mở từng phần mềm, tìm đúng màn hình, điền đúng trường thông tin và bấm đúng nút, agent có thể nhận yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên, tự đi qua nhiều hệ thống rồi trả về kết quả.¹ Nhận định này không trực tiếp tạo ra cụm từ SaaS-pocalypse, nhưng có thể xem là một trong những ý tưởng đặt nền cho cách người ta nói về nó sau này.

SaaS-pocalypse được ghép từ “SaaS” và “apocalypse”, mô tả viễn cảnh AI cùng những công cụ như vibe coding sẽ làm lung lay, thậm chí xóa sổ, một phần thị trường phần mềm dịch vụ. Vì nếu cá nhân có thể tự tạo ứng dụng, còn AI agent có thể tự thực hiện công việc thay vì chờ user thao tác trên từng phần mềm, thì nhiều sản phẩm SaaS, đặc biệt là những sản phẩm chủ yếu bán một vài tính năng hoặc một lớp giao diện, sẽ dần mất đi lý do tồn tại.

Nhưng thật ra, phần mềm khi đó chưa biến mất, phần có thể giao diện sẽ dần tiêu biến, thứ mà lâu nay chúng ta thường nhầm là toàn bộ product. Trong năm 2025, viễn cảnh này dần có hình hài rõ hơn. Các công cụ hỗ trợ viết code trở nên tốt hơn, vibe coding đưa khả năng tạo ứng dụng đến gần người không chuyên, còn AI agent bắt đầu đi sâu vào những quy trình như lập trình, tài chính hay pháp lý. Đến ngày 4/2/2026, Forbes dùng thẳng cụm “SaaS-pocalypse” trong tiêu đề một bài viết về khoảng 300 tỷ USD vốn hóa bị thổi bay khỏi các công ty SaaS, dữ liệu và những doanh nghiệp đầu tư nhiều vào phần mềm.² Phản ứng này cho thấy thị trường đã bắt đầu nghiêm túc với khả năng AI không chỉ giúp các công ty SaaS làm sản phẩm tốt hơn, mà còn có thể thay thế một phần value mà những công ty này đang bán.

Nhưng bức tranh không hoàn toàn một chiều. AI có thể khiến một số sản phẩm SaaS mất dần lợi thế, đồng thời giúp những công ty khác bổ sung tính năng, mở rộng sản phẩm và tìm ra nguồn doanh thu mới. Vì vậy, câu chuyện có lẽ không đơn giản là AI sẽ xóa sổ SaaS. Câu hỏi đáng quan tâm hơn là: loại SaaS nào dễ bị thay thế, và value của phần mềm sẽ dịch chuyển về đâu khi giao diện lẫn chi phí tạo sản phẩm đều đang thay đổi?

Ba thay đổi bị gộp lại

Theo cách Py hiểu, cái tên SaaS-pocalypse đang gộp ba thay đổi khác nhau vào cùng một viễn cảnh: các công ty phần mềm sẽ bị AI thay thế. Nhưng khi tách từng lớp ra, câu chuyện không hoàn toàn đơn giản như vậy.

Thay đổi đầu tiên là chi phí tạo ra phần mềm đang giảm. Khi AI có thể hỗ trợ viết code, dựng prototype và kết nối những chức năng cơ bản, một ý tưởng không còn nhất thiết phải đi qua cả một đội ngũ kỹ thuật mới trở thành sản phẩm. Điều này không có nghĩa ai cũng có thể lập tức xây được một hệ thống đủ an toàn và ổn định để phục vụ hàng triệu user. Nhưng nó khiến khoảng cách từ ý tưởng đến phiên bản đầu tiên của sản phẩm ngắn hơn đáng kể. Những công cụ nhỏ, chỉ giải quyết một vài thao tác đơn lẻ, vì thế dễ bị doanh nghiệp tự xây dựng hoặc bị một nền tảng lớn tích hợp thành tính năng có sẵn. Khi việc build trở nên rẻ hơn, câu hỏi “nên mua hay tự xây?” cũng có thể được trả lời theo một cách khác.

Thay đổi thứ hai nằm ở cách user tương tác với phần mềm. Như nhận định của Satya Nadella ở trên, AI agent có thể đẩy phần mềm từ nơi user trực tiếp thao tác thành một lớp hạ tầng chạy phía sau. Khi ấy, giao diện user nhìn thấy nhiều nhất có thể thuộc về agent, còn lợi thế của mỗi hệ thống phụ thuộc nhiều hơn vào dữ liệu, quy tắc nghiệp vụ và khả năng thực thi mà nó cung cấp. Một phần mềm vẫn có thể tham gia vào quá trình hoàn thành công việc, nhưng user không nhất thiết phải biết mình đang sử dụng nó. Đây là một thay đổi khá quan trọng. Trước đây, các công ty SaaS cạnh tranh bằng việc đưa user vào sản phẩm của mình và giữ họ ở lại trong đó. Nhưng nếu agent trở thành điểm bắt đầu của nhiều công việc, vị trí quan trọng nhất có thể không còn thuộc về ứng dụng sở hữu giao diện đẹp nhất, mà thuộc về hệ thống nắm giữ dữ liệu cần thiết hoặc thực hiện được tác vụ khó thay thế nhất.

Thay đổi thứ ba là cách các công ty SaaS thu tiền. Mô hình quen thuộc lâu nay là tính phí theo số lượng tài khoản sử dụng. Doanh nghiệp càng có nhiều nhân viên dùng phần mềm, nhà cung cấp SaaS càng có nhiều doanh thu. Nhưng nếu một người có thể làm phần việc trước đây cần ba người nhờ AI, số tài khoản không còn phản ánh chính xác value mà sản phẩm tạo ra. Thậm chí, một AI agent có thể thực hiện hàng nghìn tác vụ mà không cần sở hữu “tài khoản nhân viên” theo cách truyền thống. Khi đó, các công ty SaaS có thể phải tìm cách định giá dựa trên mức độ sử dụng, số lượng tác vụ hoặc kết quả công việc, thay vì chỉ dựa vào số người dùng. Đây không chỉ là việc thay đổi bảng giá. Nó buộc doanh nghiệp phải xác định rõ hơn mình đang bán thứ gì: quyền truy cập vào phần mềm, khả năng hoàn thành một công việc hay một kết quả cụ thể.

Ba thay đổi trên liên quan đến nhau, nhưng không đồng nghĩa tất cả SaaS đều sẽ biến mất. Việc tạo ra một ứng dụng trở nên rẻ hơn không có nghĩa vận hành nó ở quy mô lớn cũng trở nên đơn giản. Một prototype có thể được dựng trong vài giờ, nhưng để sản phẩm hoạt động ổn định, bảo vệ dữ liệu, đáp ứng các yêu cầu pháp lý và kết nối với quy trình thật của doanh nghiệp vẫn là một câu chuyện khác. User không còn trực tiếp mở một phần mềm cũng không có nghĩa dữ liệu, quy tắc nghiệp vụ và hệ thống phía sau mất đi giá trị. Trái lại, khi agent cần đi qua nhiều hệ thống để hoàn thành công việc, những lớp hạ tầng đáng tin cậy có thể còn trở nên quan trọng hơn.

Có lẽ chữ “apocalypse” làm câu chuyện trở nên kịch tính hơn thực tế. Điều đang diễn ra không hẳn là một trận đại hồng thủy cuốn mọi công ty phần mềm đi cùng lúc, mà là một quá trình phân hóa. Những thin-wrapper SaaS,sản phẩm có value chủ yếu đến từ việc đóng gói một vài chức năng có thể dễ dàng tái tạo, sẽ chịu áp lực trước. Ngược lại, những sản phẩm nằm sâu trong hoạt động của doanh nghiệp, nắm giữ dữ liệu quan trọng hoặc vận hành các quy trình khó thay thế sẽ có nhiều cơ sở hơn để thích nghi. Nếu nhìn theo cách này, AI không làm cho mọi phần mềm trở nên vô nghĩa. Nó chỉ khiến những value dễ sao chép bị lộ ra nhanh hơn.

Chưa phải đoạn kết

Vậy nên, sau khi đọc về SaaS-pocalypse, Py chưa nghĩ các công ty phần mềm đang cùng nhau đi đến một đoạn kết. Điều Py thấy rõ hơn là những lợi thế từng được xem là đủ: biết code, có nhiều tính năng, sở hữu một giao diện dễ dùng hay thu tiền theo số tài khoản, đang dần trở nên kém chắc chắn.

Khi việc tạo ra phần mềm trở nên dễ hơn, câu hỏi không còn chỉ là ai có thể build được sản phẩm. Câu hỏi khó hơn là sau khi sản phẩm được build xong, điều gì khiến user tiếp tục sử dụng, doanh nghiệp tiếp tục trả tiền và một công ty phần mềm vẫn giữ được vị trí của mình trong cả quy trình?

Có lẽ SaaS-pocalypse không thật sự dự báo cái chết của SaaS. Nó chỉ buộc các công ty phần mềm phải trả lời lại một câu hỏi tưởng như đã quá quen thuộc: ngoài code và giao diện, product của mình đang nắm giữ value gì?

¹ BG2, Satya Nadella — Microsoft’s AI Strategy & Product Roadmap

² Forbes, $300 Billion Evaporated. The SaaS-Pocalypse Has Begun

Cảm ơn bạn đã nán lại cho đến những dòng cuối cùng này.

Chúc bạn nhiều may mắn và bình an.

Anpy