Giữa những làn tin tức chằng chịt của quý 1 năm 2026, Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam chính thức có hiệu lực từ ngày 01/03. Đồng thời, cũng phải nói thêm, không phải ngành công nghệ nào cũng có luật điều chỉnh – ví dụ như blockchain.

Disclaimer: Bài viết dựa trên quan điểm của sinh viên ngành Kinh tế – không phải ngành luật – và 7+ năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực công nghệ, nhằm chia sẻ góc nhìn cá nhân về sự việc Việt Nam có Luật Trí tuệ nhân tạo. Không mang tính chất tư vấn pháp lý hay đại diện phát ngôn cho bất kỳ tổ chức nào.

Khi một ngành có luật riêng, điều đó nghĩa là gì?

Thương mại điện tử

Bùng nổ trước, luật theo sau – TMĐT Việt Nam là ví dụ rõ nhất. Dù số lượng shop trên các sàn lớn giảm, tổng doanh thu của 4 nền tảng lớn nhất năm 2025 đạt 429 nghìn tỷ đồng (khoảng 16,5 tỷ USD), tăng gần 34,8% so với năm 2024 – phản ánh một xu hướng: người bán yếu bị sàng lọc ra, người bán mạnh tiếp tục lớn. Cùng với đó, hơn 13.700 shop vi phạm đã bị gỡ khỏi các sàn TMĐT trong năm 2025 vì bán hàng giả, hàng cấm hoặc hàng không rõ nguồn gốc. Luật TMĐT không xuất hiện để kìm hãm, các chuyên gia nhận định đây là thời điểm để thị trường chậm lại, xây nền tảng vững hơn và phát triển bền vững hơn.¹

Fintech

Câu chuyện thanh toán số và P2P Lending là những ví dụ rõ hơn cho vòng đời “vùng xám → có luật”. Trong gần 10 năm, mô hình P2P Lending tại Việt Nam phát triển mạnh nhưng thiếu khung pháp lý điều chỉnh trực tiếp, dẫn đến nhiều nền tảng hoạt động dưới danh nghĩa môi giới tài chính hoặc dịch vụ biến tướng, gây ảnh hưởng đến lòng tin của người tiêu dùng với Fintech trong nước. Đến ngày 29/4/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 94/2025/NĐ-CP – văn bản pháp lý đầu tiên tại Việt Nam thiết lập khuôn khổ cho việc thử nghiệm các sản phẩm, mô hình, dịch vụ tài chính mới ứng dụng công nghệ.

Hai ví dụ trên là minh chứng cụ thể cho pattern: Bùng nổ → Rủi ro lộ rõ → Luật vào cuộc. Nhưng nếu xét 2022–2023 là giai đoạn ghi dấu sự bùng nổ của AI – với sự xuất hiện của ChatGPT – thì có thể nói (theo quan sát của Py) AI là ngành nhanh nhất trong lịch sử lập pháp công nghệ Việt Nam, với khoảng cách chỉ 2–3 năm. Có hai cách Py tự lý giải để hiểu sâu hơn tại sao:

Thứ nhất, lessons learnt từ những ngành khác: TMĐT bùng nổ rồi mới có luật theo sau để chuẩn chỉnh cách thức hoạt động. Fintech mất gần một thập kỷ trong vùng xám. Luật CNTT 2006 ra đời trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa – nhưng trải qua 17 năm vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện, khiến nhiều quy định lỗi thời so với tốc độ phát triển thực tế.³ Với AI, dường như Việt Nam chủ động đi trước thay vì chạy theo.

Thứ hai, AI nguy hiểm hơn: không phải ngẫu nhiên mà AI có luật nhanh. Khác với TMĐT hay CNTT – AI đã và đang “tham gia” trong nhiều lĩnh vực như y tế, tài chính, và quan trọng hơn là khả năng tạo ra thực tế giả ở quy mô lớn. Deepfake, nội dung AI-generated lan trên mạng xã hội, thao túng thông tin – đây là những rủi ro mà có lẽ không có chính phủ nào muốn thử “bùng nổ trước, quản lý sau”.

Nhìn chung, động thái này cho thấy AI đã trở thành một lĩnh vực đủ lớn, đủ phức tạp, và đủ quan trọng để không thể tự điều chỉnh nữa.

Luật AI nói lên điều gì về ngành AI Việt Nam lúc này?

AI đã không còn là thứ “đang thử nghiệm” – khi một công nghệ chỉ ảnh hưởng đến một nhóm nhỏ, hiển nhiên sẽ chưa cần tiêu tốn nguồn lực công để quản lý, người dùng cuối chịu hoàn toàn trách nhiệm và ảnh hưởng khi sử dụng các sản phẩm có AI. Nhưng khi ngày càng có nhiều lĩnh vực nằm trong vùng xâm lấn của công nghệ này – hay cụ thể hơn là khi chất lượng cuộc sống của người dân có thể bị ảnh hưởng – thì không thể trì hoãn việc đưa ra những quy định bắt buộc đối với “nhà cung cấp”. Cụ thể, Luật đề cập việc hệ thống AI được phân loại theo ba mức rủi ro: cao, trung bình và thấp. Nhà cung cấp có trách nhiệm tự phân loại trước khi đưa vào sử dụng, căn cứ hướng dẫn kỹ thuật sẽ được ban hành. Trường hợp không xác định được mức độ, nhà cung cấp có thể đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ hỗ trợ.⁴

Việt Nam chọn “quản lý để phát triển”, không phải cấm để an toàn – sandbox AI, AI Voucher và Quỹ Phát triển AI quốc gia đều nằm trong cùng một luật. Tín hiệu này một lần nữa ủng hộ quan điểm AI ở Việt Nam sắp tới sẽ phát triển nhanh và mạnh hơn nữa, cùng với nền tảng pháp lý sẵn sàng bảo vệ cả hai đầu cung–cầu.⁵

Trách nhiệm đang được cá nhân hóa – bên triển khai có trách nhiệm thông báo rõ ràng khi cung cấp ra công cộng văn bản, âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI nếu nội dung đó có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực. Điều đó có nghĩa không chỉ Big Tech – cá nhân dùng AI để tạo nội dung phát tán công khai cũng nằm trong đối tượng điều chỉnh của luật.⁴˒⁵

Trên đây là một vài điểm (theo Py) quan trọng và cần biết về Luật Trí tuệ nhân tạo đầu tiên của Việt Nam. Hiển nhiên, có thể sẽ cần chờ thêm một vài thông tư hoặc chỉ đạo thực hiện để các doanh nghiệp hay người dùng AI biết được các bước cụ thể hơn trong việc tuân thủ luật – hoặc thậm chí là các hình thức xử phạt. Nhưng thật ra mỗi người dùng – trong đó có PO – đã có thể thực hiện vài hành động để bảo vệ sản phẩm của mình cũng như người dùng cuối, và đó cũng là những quan điểm sẽ tiếp tục được đề cập ở bài sau.

¹ Vietnam News. (2026, March). After the boom, Viet Nam’s e-commerce market becomes a tougher game. Link

² Tạp chí Ngân hàng. (2025). Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát – Bước ngoặt chiến lược thúc đẩy Fintech và chuyển đổi số ngành ngân hàng. Link

³ Tạp chí Dân chủ và Pháp luật. (2024, June). Luật Công nghệ thông tin – Thực trạng thi hành và một số kiến nghị hoàn thiện. Link

⁴ Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử. (2026, March). Luật Trí tuệ nhân tạo. Link

⁵ VnEconomy. (2026). Luật Trí tuệ nhân tạo sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2026. Link

Cám ơn bạn đã nán lại cho đến những dòng cuối cùng này.

Chúc bạn nhiều may mắn và bình an.

Anpy